Dạo này phụ huynh hay nhắn hỏi mình nên chọn ngành nào cho con đi du học mà ở lại thì tốt, còn không thì về nước vẫn có việc.
Câu hỏi đó nghe đơn giản, nhưng thật ra nó chạm đúng vào một bài toán rất lớn mà ít ai nhìn thẳng vào.
Mình hay lấy một ví dụ để trả lời: bạn có biết top 20 ngành hot nhất ở Trung Quốc năm nay là gì không?
Không có Marketing. Không có Quản trị Kinh doanh. Không có Truyền thông. Toàn bộ 20 vị trí là kỹ thuật điện, cơ khí, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, y khoa, hàng không, năng lượng, bán dẫn.
Một quốc gia đã giàu rồi, vẫn đang trồng kỹ sư.
Trong khi đó, ở Việt Nam, những ngành điểm chuẩn cao nhất mỗi năm lại thường là kinh tế, truyền thông, ngôn ngữ. Không phải vì các ngành đó xấu. Mà vì đó là tín hiệu phản ánh thị trường lao động trong nước đang cần gì, và quan trọng hơn, đang trả tiền cho cái gì.
Mình từng tư vấn rất nhiều gia đình có con học kỹ thuật. Các em giỏi, cày 4 đến 5 năm với toán cao cấp, vật lý, lập trình, thiết kế. Ra trường, lương khởi điểm 10 đến 15 triệu. Trong khi bạn cùng lứa học ngành dễ hơn, ra trường làm marketing tại công ty nước ngoài đã nhận 15 đến 20 triệu ngay từ đầu.
Không phải kỹ sư Việt Nam kém. Mà là Việt Nam chưa có đủ những công ty lớn để trả xứng đáng cho họ. Huawei, BYD, Samsung, TSMC trả cho kỹ sư mới ra trường mức lương gấp 5 đến 10 lần so với doanh nghiệp trong nước. Vì vậy người giỏi chảy ra ngoài, không phải vì họ không yêu nước, mà vì trong nước chưa có chỗ xứng đáng để họ đứng.
Đây là lý do mình hay nói với phụ huynh: nếu con học kỹ thuật, hãy chuẩn bị sẵn hai kịch bản ngay từ đầu.
Kịch bản một là ở lại nước ngoài làm việc, nơi kỹ sư được trả đúng giá trị. Kịch bản hai là về Việt Nam, nhưng phải hiểu rằng thị trường trong nước đang đi sau khoảng 10 đến 15 năm so với Trung Quốc, Hàn Quốc. Những ngành họ đang ưu tiên hôm nay, năng lượng tái tạo, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, y tế công nghệ, chính là những ngành Việt Nam sẽ cần trong thập kỷ tới. Con học đúng ngành đó bây giờ, về nước đúng lúc thị trường vừa mở ra, đó mới là tính toán dài hơi.
Còn nếu con học ngành xã hội, kinh tế, truyền thông thì sao?
Mình không nói những ngành đó không có tương lai. Nhưng cần nhìn thẳng vào một thực tế: những ngành đó đào tạo người phân phối giá trị, không phải người tạo ra giá trị. Và trong một nền kinh tế đang muốn đi lên, người tạo ra giá trị luôn được trả nhiều hơn về dài hạn.
Câu hỏi mình thường đặt ngược lại với phụ huynh là: mười năm nữa, thế giới cần gì? Không phải thị trường tuyển sinh năm nay cần gì, vì đó là tín hiệu của quá khứ, không phải tương lai.
Chọn ngành theo điểm chuẩn hiện tại là đang đặt cược vào một thị trường đã cũ.
Mình làm nghề tư vấn du học 15 năm, và điều mình quan sát rõ nhất là những học sinh thành công nhất sau khi ra trường không nhất thiết là những em học trường danh tiếng nhất hay ngành hot nhất lúc nộp hồ sơ. Mà là những em chọn đúng ngành cho đúng thời điểm, chuẩn bị ngoại ngữ song song từ sớm, và có sẵn trong đầu một lộ trình rõ ràng dù ở lại hay về nước.
Đó không phải may mắn. Đó là tính toán.
Và tính toán đó, bắt đầu từ bây giờ, không phải đến lúc con cầm tờ bằng trên tay.
Trả lời