Có một kỹ năng mình nghĩ rất nhiều người chỉ học được khi đã bước qua tuổi 35. Không phải vì trước đó không biết, mà vì trước đó mình chưa bao giờ được phép làm điều đó.
Đó là nói “không”. Và còn khó hơn nữa, là chấp nhận một lời “không” từ người khác.
Nếu để ý, mình sẽ thấy rất nhiều phụ nữ lớn lên với một niềm tin gần như mặc định: sống là phải biết nhìn sắc mặt người khác. Mình phải biết ý, phải tinh tế, phải khéo léo, phải làm sao để mọi người đều vui. Một người phụ nữ được khen là “dễ thương”, “biết điều”, “biết sống” thường là người rất hiếm khi từ chối ai.
Ban đầu, điều đó giúp mình được yêu quý. Nhưng theo thời gian, nó lại tạo nên một thói quen rất khó nhận ra: mình luôn ưu tiên cảm xúc của người khác hơn nhu cầu của chính mình.
Có bao nhiêu lần mình nhận thêm một việc khi lịch làm việc đã kín? Có bao nhiêu lần mình đồng ý đi một cuộc gặp chỉ vì ngại từ chối? Có bao nhiêu lần mình cho mượn tiền, nhận giúp một việc, gánh thêm một trách nhiệm… không phải vì mình thật sự muốn, mà vì mình sợ người khác buồn, sợ họ nghĩ mình thay đổi, sợ họ đánh giá mình ích kỷ?
Điều đáng nói là khi đồng ý, mình không hề thấy vui. Mình chỉ thấy nhẹ nhõm vì vừa tránh được cảm giác tội lỗi.
Đó là điểm rất nhiều người nhầm lẫn.
Mình không giúp vì mong muốn. Mình giúp để tránh cảm giác áy náy.
Trong tâm lý học, đây là một dạng hành vi làm hài lòng người khác (people pleasing). Động lực của nó không xuất phát từ lòng tốt, mà xuất phát từ nỗi sợ bị đánh giá, bị từ chối hoặc làm người khác thất vọng. Mình nghĩ mình đang tử tế, nhưng thật ra mình đang cố mua lấy sự bình yên cho cảm xúc của chính mình.
Và cái giá phải trả thường rất đắt.
Là sự mệt mỏi tích tụ.
Là cảm giác mình luôn bận nhưng chẳng còn thời gian cho bản thân.
Là sự khó chịu với người khác dù họ chưa từng ép mình. Vì suy cho cùng, người đưa ra quyết định gật đầu luôn là mình.
Rồi đến một lúc nào đó, mình bắt đầu tập nói “không”.
Lần đầu tiên rất khó. Khó đến mức chỉ cần nhìn thấy người đối diện im lặng vài giây là mình đã muốn giải thích thêm, xin lỗi thêm hoặc đổi ý. Mình sợ họ buồn, sợ họ nghĩ khác về mình.
Nhưng sau nhiều lần như vậy, mình nhận ra phần lớn những điều mình lo đều không xảy ra.
Người trưởng thành thật sự hiểu rằng ai cũng có giới hạn. Họ có công việc, gia đình, sức khỏe, những ưu tiên riêng. Một lời từ chối không đồng nghĩa với việc không tôn trọng hay không yêu quý nhau.
Điều thú vị là sau khi học được cách nói “không”, mình lại phải học thêm một bài học còn khó hơn: học cách nghe người khác nói “không” với mình.
Ngày trước, chỉ cần ai từ chối một lời nhờ, mình sẽ tự hỏi có phải họ không còn quý mình, có phải mình làm điều gì khiến họ khó chịu, có phải mình không còn quan trọng nữa.
Bây giờ mình hiểu, rất nhiều lời từ chối không liên quan đến mình.
Đó chỉ là giới hạn của họ.
Cũng giống như mình có những ngày quá mệt để nhận thêm việc. Có những lúc mình cần dành thời gian cho gia đình. Có những việc mình không đủ khả năng giúp. Người khác cũng vậy.
Không phải ai từ chối mình cũng đang từ chối con người mình. Họ chỉ đang bảo vệ quỹ thời gian, năng lượng hoặc cảm xúc của họ.
Khi hiểu điều đó, các mối quan hệ trở nên nhẹ hơn rất nhiều.
Mình không còn cố gắng trở thành người luôn xuất hiện mỗi khi ai đó cần. Mình cũng không còn mong người khác phải luôn có mặt mỗi khi mình cần họ.
Có lẽ trưởng thành không phải là trở thành một người ai cũng hài lòng.
Mà là đủ bình tĩnh để nói “không” khi điều đó cần thiết, đủ bao dung để đón nhận một lời “không” từ người khác mà không diễn giải thành sự tổn thương, và đủ tôn trọng để hiểu rằng ranh giới cá nhân không làm các mối quan hệ xa đi.
Ngược lại, chính những mối quan hệ có thể nói “không” với nhau mà vẫn còn ở lại, mới là những mối quan hệ đủ trưởng thành để đi cùng nhau rất lâu.
Trả lời