Phụ huynh ngồi phía trước. Hỏi. Nói. Quyết định. Đứa con ngồi bên cạnh, tay để trên đùi, mắt nhìn đi chỗ khác. Có khi cả buổi không nói một câu nào. Không phải vì không có ý kiến. Mà vì không được hỏi.
Hai năm gần đây mình để ý thấy điều gì đó đang thay đổi.
Phụ huynh bắt đầu im lặng nhiều hơn. Đứa con bắt đầu hỏi. Không phải tất cả, không phải đồng đều, nhưng rõ ràng là đang khác. Thế hệ phụ huynh 8x đang nuôi con theo cách khác với thế hệ trước họ.
Mình ngồi nghĩ tại sao.
Và mình nghĩ mình hiểu.
Thế hệ phụ huynh lớn lên trong nghèo khó, ít cơ hội, nghề nghiệp bấp bênh, họ học được một bài học rất thực tế: sai một bước là trả giá rất đắt. Nên khi đến lượt con, họ làm điều tự nhiên nhất có thể, là chọn thay cho con những thứ trông an toàn nhất. Y, luật, kỹ thuật, kế toán. Những ngành mà họ thấy người ta sống được. Không phải vì họ muốn kiểm soát. Mà vì họ sợ, và tình yêu của họ được biểu hiện qua nỗi sợ đó.
Nhưng có một thứ họ không tính đến.
Quyền tự quyết không phải thứ đột ngột xuất hiện ở tuổi 18. Nó được xây dựng dần bằng việc được trao trách nhiệm từ nhỏ. Được phép chọn, được phép sai, được phép tự đứng dậy trong một môi trường còn đủ an toàn để ngã không quá đau.
Đứa trẻ lớn lên mà mọi quyết định đều có người lớn đứng ra chọn thay, đến năm 18 tuổi sang một đất nước xa lạ, lần đầu tiên phải tự quyết mọi thứ, sẽ không đột nhiên biết cách làm điều đó. Không phải vì nó không đủ thông minh. Mà vì cái cơ bắp tự quyết đó chưa bao giờ được tập.
Mình thấy điều này trong không ít trường hợp. Những bạn học giỏi, hồ sơ đẹp, được chuẩn bị kỹ về mặt học thuật, nhưng sang đến nơi thì gục ngã rất nhanh vì lần đầu tiên trong đời phải tự lo mọi thứ mà không có ai đứng sau lưng.
Và mình cũng thấy điều ngược lại. Những bạn mà ba mẹ đã tập cho tự quyết từ sớm, được hỏi ý kiến, được thử sai trong vòng tay gia đình, sang đến nơi gặp khó khăn thì biết cách đứng dậy vì đã quen với cảm giác đó rồi.
Câu hỏi đáng suy nghĩ nhất không phải là đến năm 18 ba mẹ vẫn quyết định thay thì bao giờ con mới lớn. Câu hỏi là trong suốt những năm trước đó, con đã được trao bao nhiêu cơ hội để tập lớn.
Thế hệ phụ huynh 8x đang bắt đầu hỏi câu hỏi đó. Mình thấy họ ở triển lãm, ngồi im lặng, nhìn con nói chuyện, và lần đầu tiên chịu để con dẫn câu chuyện.
Đó không phải sự buông bỏ. Đó là một dạng tình yêu khác, khó hơn, đòi hỏi nhiều hơn, vì nó yêu cầu người lớn phải chịu đựng sự bất an của việc không kiểm soát được kết quả.
Với ba mẹ đang đọc bài này: không có công thức nào cho việc trao quyền đúng lúc. Nhưng bắt đầu hỏi con thay vì hỏi thay cho con là một khởi đầu không tệ.
Với các bạn trẻ đang đọc bài này: ba mẹ kiểm soát không phải vì họ không tin bạn. Mà vì họ đã từng sống trong một thế giới mà sai lầm không có chỗ để học lại. Hiểu điều đó không có nghĩa là đồng ý với tất cả quyết định của họ. Nhưng có thể giúp cuộc trò chuyện đó diễn ra khác đi.
Gia đình nào đang ở giữa cuộc trò chuyện đó và cần thêm một người ngồi lại cùng, nhắn mình nhé.
Trả lời