Có một bé học sinh mình theo sát suốt hai năm du học, đến giờ mình vẫn còn ám ảnh.
Ngày gia đình gọi điện xin đưa con về, ai cũng nghĩ chắc bé gặp chuyện gì nghiêm trọng lắm.
Đúng vậy thật.
Bé bị đau dạ dày kéo dài. Người gầy rộc đi. Đêm nào cũng mất ngủ. Đi khám thì bác sĩ nói bé bị stress nặng, có dấu hiệu trầm cảm và lo âu.
Ba Mẹ hoảng hốt hỏi mình phải làm sao. Mình hỏi bé, con ơi chuyện gì đã xảy ra.
Bé im lặng rất lâu rồi mới nói.
“Chị ơi, tại con ở với người thân đó chị.”
Mình nghe mà lòng chùng xuống.
Ngày gửi con đi, gia đình nào cũng nghĩ có người thân bên đó là may mắn lắm rồi. Đỡ tốn tiền ở homestay. Đỡ lo con bơ vơ. Có người ruột thịt trông nom, chắc yên tâm hơn nhiều.
Nhưng ít ai lường được, đôi khi chính sự “may mắn” đó lại là khởi đầu của một hành trình rất cô đơn.
Có một điều mình muốn nói, vì càng nghĩ càng thấy đây mới là gốc rễ của rất nhiều chuyện.
Đa phần trẻ con Việt Nam mình, từ nhỏ đến lớn chỉ quen với việc học.
Ba Mẹ lo hết mọi thứ trong nhà, chỉ mong con tập trung học cho tốt.
Nên nhiều em qua đến xứ người, còn chưa biết tự giặt một bộ đồ cho đúng cách. Chưa biết nấu một bữa cơm tươm tất. Chưa có ý tứ trong sinh hoạt chung, vì ở nhà chưa từng phải để ý những điều đó.
Rồi khi ở nhờ nhà người thân, mọi thứ khác hẳn.
Có em phải dậy sớm nấu ăn cho cả nhà trước khi đi học. Có em đi học về là dọn dẹp, giặt giũ, trông em cho người ta đến khuya. Có em làm không vừa ý, bị nói nặng nói nhẹ, so sánh với con ruột trong nhà.
Một đứa trẻ chưa từng quen làm việc nhà ở Việt Nam, giờ phải gánh một khối lượng công việc như người giúp việc, mà không ai chỉ dạy, không ai thông cảm cho sự lóng ngóng ban đầu.
Đã vậy, các em còn không dám kể cho Ba Mẹ nghe.
Vì sợ Ba Mẹ ở nhà lo lắng.
Vì sợ nói ra thì thành chuyện to tiếng giữa người lớn với nhau.
Vì nghĩ thôi ráng chịu đựng, chắc ai cũng vậy, chắc mình chưa đủ ngoan nên người ta mới khó chịu.
Nên các em chọn cách im lặng. Nuốt hết mọi ấm ức vào trong lòng.
Ngày nào cũng phải tỏ ra ổn khi gọi điện về nhà. Giọng vẫn tươi vui, vẫn kể chuyện học hành đơn giản, để Ba Mẹ yên tâm.
Nhưng bên trong, các em đang gồng mình mỗi ngày.
Không có ai để tâm sự. Không dám than thở. Không biết đâu là giới hạn để nói không.
Và rồi, tâm lý bất ổn từ từ hình thành, mà không ai nhận ra kịp thời, cho đến khi cơ thể lên tiếng thay cho các em, bằng những cơn đau dạ dày, những đêm mất ngủ, những đợt trầm cảm âm ỉ như trường hợp của bé mình kể ở trên.
Có một điều nữa mình cứ trăn trở mãi, không biết nói sao cho đúng, nhưng thấy cần phải nói thẳng vì bực mình.
Một số cô chú, anh chị Việt Kiều, sống lâu năm bên Mỹ, bên Canada, dần dà hình thành một suy nghĩ rằng chỉ có bên đó mới văn minh, mới đáng sống. Còn Việt Nam thì nghèo, thì dơ, thì lạc hậu.
Từ suy nghĩ đó, sinh ra một kiểu tâm lý bề trên. Rằng cho cháu con ở bên Việt Nam qua ở nhờ, là đang ban ơn cho cả một gia đình.
Nên gia đình bên này phải biết điều. Phải nghe lời. Con cái gửi qua phải răm rắp theo mọi sắp đặt, mọi ý muốn của họ, không được có ý kiến khác. Kể cả chuyện học hành, cũng phải theo định hướng của họ, dù đúng dù sai.
Mình làm nghề này 15 năm, gặp không ít trường hợp tư vấn sai mà cứ đinh ninh là đúng. Làm biếng cãi mà không cãi thì tội học sinh.
Ví dụ: Có cô chú khăng khăng ở Mỹ thì học trường công luôn sao phải học trường tư mà không hiểu là luật Mỹ chỉ cho học trường công 1 năm sau đó phải chuyển qua trường tư diện visa F1 mới ở lại học luôn được. Mình giải thích, tư vấn lại cặn kẽ gửi link quy định, thì bị cho là mình vẽ vời, làm màu, không hiểu chuyện bên đó bằng người sống lâu năm.
Trong khi thực ra, nhiều cô chú không rành tiếng Anh, không tự tìm hiểu chính sách trường học, mà chỉ nghe người này nói, người kia đồn, rồi truyền tai nhau như một sự thật hiển nhiên. Học sinh ở giữa, không dám cãi, cũng không biết mình đang bị dẫn sai đường.
Nhưng có một nghịch lý rất lớn ở đây.
Chính xã hội phương Tây mà họ đang sống, lại dạy trẻ con phải biết tự trọng. Phải biết nói lên suy nghĩ của mình. Phải tự tin bảo vệ ranh giới cá nhân.
Vậy mà trong chính căn nhà đó, một đứa trẻ Việt Nam lại bị đối xử ngược hoàn toàn với những giá trị ấy. Bị bắt phải im lặng. Phải nhẫn nhịn. Phải biết ơn một cách vô điều kiện, chỉ vì được cho ở nhờ.
Một đứa trẻ vừa phải học cách sống tự lập nơi xứ người, vừa phải học cách nuốt đi lòng tự trọng của mình mỗi ngày, ngay trong chính căn nhà lẽ ra phải là chỗ dựa.
Gần đây, mình lại gặp một trường hợp khiến mình đau lòng hơn nữa.
Một em học sinh ở nhờ nhà người quen, chỉ vì một chuyện nhỏ không vừa ý, mà bị đuổi ra khỏi nhà giữa đêm. Bị chửi bới nặng lời, xúc phạm đến cả gia đình, cha mẹ ở Việt Nam.
Một đứa trẻ, giữa xứ người, không biết chạy đi đâu, gọi ai.
Mình ngồi nghe em kể mà tay run lên vì giận.
Không phải vì ai đó sai một câu tư vấn. Mà vì có những người lớn quên mất rằng, trước mặt mình là một đứa trẻ, chứ không phải một món nợ ân tình phải trả bằng sự phục tùng.
Mình không nói tất cả người thân, người quen ở nước ngoài đều như vậy.
Có rất nhiều cô chú, anh chị thương học sinh như con cháu ruột, lo lắng còn hơn cả gia đình ruột thịt. Có những người nửa đêm chạy xe đi đón sinh viên mới tới sân bay, cho ở nhờ, nấu cho một bữa cơm nóng mà không nhận lại điều gì.
Nhưng chính vì ranh giới giữa hai kiểu người đó quá mong manh, nên ba mẹ cần tỉnh táo hơn bao giờ hết.
Nếu con mình sắp đi du học, và có người thân bên đó ngỏ ý cho ở nhờ, đừng vội mừng.
Hãy hỏi kỹ. Con sẽ sống thế nào. Ai có quyền quyết định việc học của con. Nếu có bất đồng, con có được nói lên tiếng nói của mình không.
Đừng chỉ dạy con học giỏi. Hãy dạy con biết tự chăm sóc bản thân trước. Biết nấu ăn, biết giặt giũ, biết sắp xếp việc nhà cơ bản. Không phải vì con sẽ phải ở nhờ ai, mà vì đó là những kỹ năng sống con cần có, dù con ở đâu.
Và quan trọng hơn cả, hãy dặn con một điều thật rõ ràng trước khi lên đường.
Nếu có điều gì làm con khó chịu, bất an, hay quá sức chịu đựng, hãy nói với Ba Mẹ ngay, đừng sợ Ba Mẹ lo. Ba Mẹ thà nghe con nói ra sự thật, còn hơn thấy con im lặng chịu đựng, rồi một ngày nhận lại một đứa trẻ kiệt sức cả thể xác lẫn tinh thần.
Nếu anh chị nào có con đi du học, muốn cho con ở nhà người thân để đỡ chi phí, mình không cản. Nhưng xin hãy theo sát con thật kỹ, dù ở xa nửa vòng trái đất.
Gọi điện thường xuyên, không chỉ hỏi han chuyện học, mà hỏi cả chuyện con đang sống ra sao, tâm trạng con thế nào, có điều gì con đang giấu không dám nói không.
Và nếu nhận thấy dấu hiệu việc học của con bị ảnh hưởng, tâm lý con không ổn, đừng ngần ngại, đừng vì nể nang tình thân mà chần chừ.
Mạnh dạn cho con chuyển ra ngoài ở riêng, hoặc chuyển sang một môi trường khác phù hợp hơn.
Tình thân là quý. Huyết thống cũng là quý. Nhưng không có mối quan hệ nào đáng để đánh đổi bằng sự bình an và lòng tự trọng của một đứa trẻ.
Trả lời