Sau bài trước về thay đổi visa F-1, mình nhận được khá nhiều câu hỏi từ phụ huynh theo hướng: vậy còn Canada thì sao, Úc thì sao, có phải thế giới đang đóng cửa với du học sinh không?
Mình muốn chia sẻ thêm góc nhìn này.
Câu hỏi đúng không phải là “vì sao các nước ngày càng khó?” mà là “vì sao sau hàng chục năm mở cửa, họ đồng loạt phải siết?”
Đó là hai cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau, và câu trả lời sẽ rất khác nhau tùy theo cách mình đặt vấn đề.
Nguyên tắc đầu tiên mà 15 năm làm nghề mình học được: luật di trú của bất kỳ quốc gia nào cũng chỉ phục vụ ba mục tiêu. Bảo vệ an ninh quốc gia. Bảo vệ thị trường lao động trong nước. Đảm bảo nguồn lực công như nhà ở, y tế, giáo dục không bị quá tải. Không có quốc gia nào xây dựng luật để giúp người nước ngoài dễ định cư hơn. Đó không phải mục tiêu của họ, và chưa bao giờ là.
Trong nhiều năm trước, các nước phát triển mở cửa mạnh vì thiếu lao động và dân số già hóa. Nhưng khi lượng người nhập cư tăng nhanh hơn khả năng mở rộng hạ tầng, cán cân chính sách thay đổi. Đó là lý do chúng ta đang chứng kiến cùng lúc Mỹ siết quản lý visa du học, Canada giảm chỉ tiêu thường trú, Úc siết visa sinh viên, và Anh hạn chế quyền đưa người phụ thuộc của một số nhóm du học sinh.
Một điều nữa mình muốn phụ huynh hiểu rõ: một quy định mới thường không ra đời vì đa số. Nó ra đời vì một nhóm nhỏ tạo ra đủ nhiều rủi ro để buộc nhà nước phải sửa luật. Chỉ cần một tỷ lệ nhỏ sử dụng visa sai mục đích cũng đủ để cơ quan lập pháp thu hẹp khoảng trống pháp lý, và hệ quả là những người tuân thủ cũng phải chịu thêm thủ tục. Luật không được viết cho trường hợp cá biệt, mà để quản lý toàn bộ hệ thống.
Điều đang thay đổi sâu hơn là triết lý quản lý. Trước đây, các nước tập trung vào xét đầu vào, tức là cấp visa đúng thủ tục là xong. Hiện nay, họ chuyển sang giám sát suốt quá trình. Người học phải liên tục chứng minh mình vẫn đang học đúng lộ trình, đúng mục đích, và đáp ứng các điều kiện duy trì tình trạng visa. Đây không chỉ là thay đổi thủ tục, là thay đổi về bản chất cách nhà nước nhìn vào người nhập cư.
Và trong tương lai gần, chính sách sẽ ngày càng dựa trên dữ liệu. Chính phủ đang có trong tay số liệu về tỷ lệ hoàn thành chương trình học, tỷ lệ chuyển ngành, tỷ lệ ở quá hạn, nhu cầu lao động theo từng ngành và mức đóng góp thuế của từng nhóm nhập cư. Những chương trình trong tương lai sẽ được thiết kế để ưu tiên người có khả năng tạo giá trị kinh tế, không phải chỉ người đáp ứng tiêu chí hình thức.
Vậy phụ huynh nên làm gì trong bối cảnh này?
Mình nghĩ có bốn điều quan trọng.
Một là xây dựng lộ trình học tập có tính liên tục. Chọn ngành cần có sự kết nối với nền tảng trước đó và mục tiêu nghề nghiệp sau này. Việc đổi ngành hay học lùi bậc không phải lúc nào cũng bị cấm, nhưng sẽ cần giải trình hợp lý hơn nhiều so với trước.
Hai là theo dõi chính sách thường xuyên. Luật di trú thay đổi nhanh hơn trước rất nhiều. Một kế hoạch xây dựng từ hai năm trước có thể không còn phù hợp khi đến thời điểm nộp hồ sơ. Đây là lý do mình luôn cập nhật thông tin liên tục cho từng hồ sơ mình đang xử lý.
Ba là ưu tiên quốc gia phù hợp với ngành học. Một ngành có thể rất thuận lợi để định cư ở Canada nhưng không phải ở Mỹ hay Úc. Lựa chọn cần dựa trên mục tiêu nghề nghiệp và nhu cầu nhân lực của từng nước, không phải dựa trên xu hướng đang hot.
Bốn là chuẩn bị hồ sơ có khả năng giải trình. Một hồ sơ chỉ đủ giấy tờ có thể chưa đủ nữa. Điều quan trọng là hồ sơ phải kể được một câu chuyện logic: vì sao chọn ngành này, vì sao chọn trường này, vì sao chọn quốc gia này, và kế hoạch sau tốt nghiệp là gì.
Mình không bi quan về bức tranh du học toàn cầu. Điều đang diễn ra là sự chuyển dịch từ mô hình nhập cư dựa trên số lượng sang mô hình dựa trên chất lượng và khả năng dự báo. Hồ sơ tốt, lộ trình thật, mục tiêu rõ thì không có chính sách nào làm khó được.
Với MAY, vai trò của mình không chỉ là hoàn thiện hồ sơ xin visa. Mà là giúp từng gia đình thiết kế một lộ trình có thể đứng vững trước sự thay đổi của chính sách trong nhiều năm tới.
Anh chị nào muốn ngồi lại đánh giá lộ trình của con trong bối cảnh chính sách đang thay đổi, nhắn mình nhé.
Hình minh hoạ là hình ở Canada chắc được chục năm với cậu em guột lúc đi Canada tiếng Việt nói không rành và không biết một chữ tiếng Anh mà giờ người ta làm chủ cả rồi đó.
Nguồn tham khảo:
1. NAFSA: https://www.nafsa.org/…/dhs-proposal-replace-duration…
2. Canada IRCC giảm chỉ tiêu thường trú 2025: https://www.canada.ca/…/20252027-immigration-levels…
3. Úc siết visa sinh viên 2024: https://immi.homeaffairs.gov.au/…/visa-listing/student-500
4. Erickson Immigration Group phân tích quy định D/S cuối cùng: https://eiglaw.com/dhs-finalizes-rule-limiting-f-1…
Trả lời